राष्ट्रिय सभा निर्वाचन : कुन प्रदेशमा कुन दलको कति मत ?

राष्ट्रिय सभा निर्वाचन : कुन प्रदेशमा कुन दलको कति मत ?

सुरेन्द्र काफ्ले सोमवार, माघ ८, २०७४  1216 पटक पढिएको

 

इन्फोग्राफिक्स

काठमाडौं : निर्वाचन आयोगले माघ २४ गते तय गरिएको राष्ट्रिय सभाको निर्वाचनको अन्तिम मतदाता नामावली प्रकाशित गरेको छ। राष्ट्रिय सभा निर्वाचनमा ७५३ स्थानीय तहका १५०६ र प्रदेश सभा सदस्य ५५० गरी २०५६ मतदाता रहेको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ। जसमा महिला मतदाता ९०७ र पुरुष मतदाता ११४९ रहेका छन्।

आयोगका प्रवक्ता नवराज ढकालका अनुसार स्थानीय तहमा ७१८ महिला र ७८८ पुरुष मतदाता रहेका छन् भने प्रदेश सभामा १८९ महिला र ३६१ पुरुष मतदाता छन्। सातवटै प्रदेशबाट एक दलित, एक अपाङ्गता भएका व्यक्ति वा अल्पसंख्यक, कम्तिमा ३ महिलासहित ८ जनाको दरले ५६ जना राष्ट्रिय सभा सदस्य चुनिनेछन्। १/१ दलित र अल्पसंख्य वा अपांगता भएका गरी १४ जनाको बहुमतीय प्रणालीबाट निर्वाचन हुनेछ भने ३ महिला र ३ खुलाको गरी जम्मा ४२ जना एकल संक्रमणीय प्रणालीको आधारमा निर्वाचित हुनेछन्।

मन्त्रिपरिषदको सिफारिसमा कम्तिमा १ महिलासहित ३ जना राष्ट्रपतिले मनोनित गर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ।

स्थानीय तहका अध्यक्ष/उपाध्यक्ष वा प्रमुख/उपप्रमुख तथा प्रदेश सभा सदस्य राष्ट्रियसभा निर्वाचनमा मतदाता हुनेछन्। गाउँपालिका अध्यक्ष र उपाध्यक्ष तथा नगरपालिका प्रमुख र उपप्रमुखको मतभार १८ तोकिएको छ भने प्रदेश सभा सदस्यको मतभार ४८ छ। प्रत्येक प्रदेशको मतसंख्या र मतभार फरक फरक हुनेछ।

स्थानीय तहमा १५०६ मतदाताको २७१०८ मतभार हुन्छ। प्रदेश सभाको ५५० मतदाताको २६४०० मतभार रहेको छ। राष्ट्रिय सभा निर्वाचनको कुल ५३५०८ मतभार हुन्छ।

कुन प्रदेशमा कति मतदाता र मतभार? इन्फोग्राफिक्स हेर्नुस्।

 

प्रदेश १ का १३७ स्थानीय तहका २७४ र प्रदेश सभा सदस्य ९३ गरी ३६७ मतदाता हुनेछन्। प्रदेश १ मा स्थानीय तहको ४९३२ र प्रदेश सभाको ४४६४ गरी ९३९६ मतभार हुनेछ।

प्रदेश २ मा १३६ स्थानीय तह छन्। जसमा स्थानीय तहबाट २७२ र प्रदेश सभाबाट १०७ गरी ३७९ मतदाता हुनेछन्। प्रदेश २ मा स्थानीय तहको मतभार ४८९६ छ भने प्रदेश सभा सदस्यको मतभार ५१३६ रहेको छ। प्रदेश २ को कुल मतभार १००३२ हुनेछ। प्रदेश २ मा सबैभन्दा बढी मतभार छ।

११९ स्थानिय तह रहेको प्रदेश ३ मा ११० प्रदेश सभा सदस्य छन्। यो प्रदेशमा स्थानिय तहको २३८ र प्रदेश सभाको ११० गरी ३४८ मतदाता रहेका छन्। स्थानीय तहमा ४२८४ र प्रदेश सभा सदस्यमा ५२८० गरी ९५६४ मतभार रहेको छ।

 

प्रदेश ४ मा ५ स्थानीय तह रहेका छन्। यो प्रदेशमा स्थानीय तहको १७० र प्रदेश सभाको ६० गरी २३० मतदाता रहेका छन्। स्थानीय तहको ३०६० र प्रदेश सभातर्फ २८० गरी ५९४० मतभार रहेको छ।

 

प्रदेश ५ मा १०९ स्थानीय तह रहेका छन्। यो प्रदेशमा स्थानीय तहका २१८ र प्रदेश सभाका ८७ गरी ३०५ मतदाता रहेका छन्। जसमा स्थानीय तहको ३९२४ र प्रदेश सभाको ४१७६ गरी ८१०० मतभार हुनेछ।

 

प्रदेश ६ मा स्थानीय तहको १५८ र प्रदेश सभा ४० गरी १९८ मतदाता रहेका छन्। प्रदेश ६ मा ७९ स्थानीय तह रहेका छन्। यो प्रदेशमा स्थानीय तहको २८४४ र प्रदेश सभाको १९२० गरी ४७६४ मतभार रहेको छ।

 

प्रदेश ७ मा ८८ वटा स्थानीय तह रहेका छन्। यो प्रदेशमा स्थानीय तहको १७६ र प्रदेश सभाका ५३ गरी २२९ मतदाता रहेका छन्। प्रदेश ७ मा स्थानीय तहको ३१६ र प्रदेश सभाको २५४४ गरी ५७१२ मतभार रहेको छ।

 Source : http://annapurnapost.com/news-details/88945-741008.
Advertisements

Source : http://gorkhapatraonline.com/epaper/view?paper=yubamanch&today=2018-01-15-741007.

यसरी छानिन्छन् राष्ट्रियसभा सांसद, कुन प्रदेशमा कस्को कति ?

 प्रकाशित मिति: ३० पुष २०७४, आईतवार ०२:०४    देशान्तर

 

काठमाडौं : राष्ट्रियसभा निर्वाचनमा वाम गठबन्धनले ४० सिट जित हात पार्ने देखिएको छ। प्रदेश २ बाहेक अन्यमा बलियो देखिएको वाम गठबन्धनले प्रदेश ६ मा तीनवटै खुला र तीनवटै महिला जित्ने देखिएको हो।

कांग्रेसले १२ र मधेसकेन्द्रित दलले ४ सिटमा मात्र जित निकाल्ने देखिएको छ। राष्ट्रियसभाको ५६ सिटका लागि माघ २४ गते निर्वाचन हुँदै छ। ५९ सदस्यीय राष्ट्रियसभामा एक महिलासहित तीन जना राष्ट्रपतिबाट मनोनीत हुने व्यवस्था छ।

प्रदेशसभाका सांसद र स्थानीय तह (गाउँपालिका÷नगरपालिका) का प्रमुख र उपप्रमुख मतदाता हुने भएकाले राष्ट्रियसभाको नतिजा अनुमान गर्न सकिएको हो। ७ सय ५३ स्थानीय तहका प्रमुख÷उपप्रमुख गरी १ हजार ५ सय ६ जना र प्रदेशसभाका ५ सय ५० जना सांसद राष्ट्रियसभा निर्वाचनका मतदाता हुन् तर स्थानीय तह र प्रदेशसभाका सांसदले दिने मतको भार भने फरक–फरक छ।

स्थानीय तहका पदाधिकारीले दिने मतको भार १८ छ भने प्रदेशसभाका सांसदको मतको भार ४८ निर्धारण गरिएको छ। दुवै तहको मतभार ५३ हजार ५ सय ८ छ। प्रत्येक प्रदेशबाट ८ जनाका दरले राष्ट्रियसभामा सांसद निर्वाचित हुनेछन्। प्रत्येक प्रदेशबाट तीन महिला, एक जना दलित र एक जना अल्पसंख्यक वा अपांगता भएका व्यक्ति र तीन जना अन्य निर्वाचित हुनेछन्। एक जना दलित र एक जना अल्पसंख्यक वा अपांगता भएका व्यक्तिका लागि बहुमतीय चुनाव प्रणाली अवलम्बन हुनेछ भने तीन महिला र तीन अन्यका लागि एकल संक्रमणीय चुनाव प्रणाली लागू हुनेछ।

प्रदेश २ बाहेक सबैमा वाम गठबन्धनले एक दलित र एक अल्पसंख्यक वा अपांगता भएका व्यक्तिको चुनावमा जित हासिल गर्ने देखिन्छ। प्रदेश २ मा मधेसकेन्द्रित दल राजपा र संघीय समाजवादीले कांग्रेस वा वाम गठबन्धनमध्ये जोसँग तालमेल गर्छन्, उसैले जित्ने अवस्था छ। एकल संक्रमणीय चुनाव प्रणालीमा जम्मा सदर मत संख्यालाई जम्मा निर्वाचित हुने पद संख्यामा एक जोडेर हुन आउने संख्याले भाग गर्दा आउने भागफलमा एक जोड्दा आउने संख्यालाई आवश्यक मत संख्या मानिन्छ। जित्न आवश्यक मत पुगेपछि बढी भएको मत सोही दलको अर्को उम्मेदवारमा संक्रमण वा सर्ने सिद्धान्त यो चुनाव प्रणालीमा लागू हुन्छ।

यस्तो छ प्रदेशगत रूपमा दलहरूको अवस्था

प्रदेश १ 

pradesh-1प्रदेश १ को जम्मा मतभार ९ हजार ३ सय ९६ छ। निर्वाचित हुन आवश्यक मत २ हजार ३ सय ५० हो। यो प्रदेशमा कांग्रेस र फोरम लोकतान्त्रिकको मत जोड्दा २ हजार ७ सय ३६ हुन्छ। वाम गठबन्धनको ६ हजार २ सय २८ मतभार हुन्छ। त्यसैले १ नम्बर प्रदेशमा १ महिला र १ अन्य कांग्रेसले जित्ने अवस्था छ भने दुई महिला र दुई अन्य वाम गठबन्धनको हात पर्ने देखिन्छ। यो प्रदेशमा वाम गठबन्धनको बहुमत छ।

प्रदेश २ 

pradesh-2

प्रदेश २ मा कुनै पनि दलको बहुमत छैन। यो प्रदेशको मतभार १० हजार ३२ छ। निर्वाचित हुन आवश्यक मत दुई हजार पाँच सय नौ हो। कांग्रेस र फोरम लोकतान्त्रिकको मतसंख्या दुई हजार तीन सय ७० छ। वाम गठबन्धनको तीन हजार १२ मतभार छ। राजपा र संघीय समाजवादी फोरमको चार हजार पाँच सय मत छ। यो प्रदेशमा वाम गठबन्धनले एक महिला र एक अन्य जित्ने देखिन्छ। राजपा र संघीय समाजवादी मिलेमा एक महिला र एक अन्य जित्ने अवस्था छ भने कांग्रेस एक्लैले कुनै पनि पद जित्ने अवस्था छैन। कांग्रेस, राजपा वा संघीय समाजवादी मिलेमा एक महिला र एक अन्य जित्ने अवस्था छ।

प्रदेश ३ 

pradesh-3

प्रदेश ३ मा वाम गठबन्धनको बहुमत छ। जम्मा मतभार नौ हजार पाँच सय ६४ रहेकोमा जित्न आवश्यक मत दुई हजार तीन सय ९२ चाहिन्छ। कांग्रेसको दुई हजार दुई सय १४ मत छ। वाम गठबन्धनको ६ हजार आठ सय ७६ मत छ। यो प्रदेशमा वाम गठबन्धनले दुई महिला र दुई अन्य जित्ने देखिन्छ। बाँकी एक महिला र एक अन्य सिट जित्न भने साना दलको भर पर्नुपर्ने अवस्था छ। नेमकिपा, नयाँ शक्ति, विवेकशील साझा, राप्रपा र राप्रपा प्रजातान्त्रिकको सहयोग कांग्रेसलाई भए कांग्रेसले एक महिला र एक अन्य तथा वाम गठबन्धनलाई भए वाम गठबन्धनले ती दुई पद जित्ने अवस्था छ।

प्रदेश ४ 

pradesh-4

प्रदेश ४ को मत संख्या ५ हजार ९ सय ४० छ। यो प्रदेशमा जित्नका लागि १ हजार ४ सय ८६ मत चाहिन्छ। कांग्रेसको २ हजार १ सय ७८ मत छ। वाम गठबन्धनको ३ हजार ३सय ४८ मत छ। कांग्रेसले एक महिला र एक अन्य तथा वाम गठबन्धनले दुई महिला र दुई अन्य जित्ने देखिन्छ।

प्रदेश ५ 

pradesh-5

८ हजार १ सय मत रहेको ५ नम्बर प्रदेशमा जित्नका लागि दुई हजार २६ मत चाहिन्छ। कांग्रेसको दुई हजार ६४ मत छ। वाम गठबन्धनको पाँच हजार दुई सय ८६ मत छ। प्रदेश ५ मा एक महिला र एक अन्य कांग्रेसले तथा दुई महिला र दुई अन्य वाम गठबन्धनले जित्ने देखिन्छ।

प्रदेश ६ 

pradesh-6

प्रदेश ६ का सबै सिट वाम गठबन्धनले जित्ने देखिन्छ। चार हजार सात सय ६४ मत संख्या रहेको यो प्रदेशमा जित्नका लागि एक हजार एक सय ९२ मत चाहिन्छ। तर, कांग्रेसको एक हजार २६ मात्र मतसंख्या छ। वाम गठबन्धन र केही स्वतन्त्र (वाम गठबन्धननजिक) को ७२ मतसमेत जोड्दा वाम गठबन्धनको तीन हजार ६ सय १८ मत हुन्छ। यो संख्याले तीन महिला र तीन अन्य जित्ने देखिन्छ।

प्रदेश ७ 

pradesh-7

प्रदेश ७ को जम्मा मतभार पाँच हजार सात सय १२ छ। निर्वाचित हुन आवश्यक मत संख्या एक हजार चार सय २९ हो। कांग्रेसको एक हजार ८ सय ७२ मत संख्या छ भने फोरम लोकतान्त्रिकको ३६ समेत कांग्रेसको भागमा जोड्दा एक हजार नौ सय आठ हुन्छ। वाम गठबन्धनको तीन हजार सात सय आठ मत छ। यो प्रदेशमा कांग्रेसले एक महिला र एक अन्य तथा वाम गठबन्धनले दुई महिला र दुई अन्य जित्ने देखिन्छ।अन्नपूर्ण पोष्ट

Source : http://edeshantar.com/?p=22681-741007.

श्रीस्वस्थानी व्रतारम्भ र शालीनदी

विश्वनाथ खरेल
श्रीस्वस्थानीको व्रत र स्नान गर्ने विधि पौषशुक्ल पूर्णिमादेखि प्रारम्भ भई माघशुक्ल पूर्णिमाका दिनमा व्रत पूर्ण गरिने परम्परा रहेको पाइन्छ । हाम्रो समाजमा यो धार्मिक पर्वले आफ्नै किसिमको महŒव बोकेको छ । पौष पूर्णिमाको दिनदेखि स्वस्थानी व्रत प्रारम्भ गरिन्छ । त्यसको पूर्वदिन पौष शुक्ल चतुर्दशी स्नान इत्यादि गरी पवित्र भई एक छाक फलाहार गर्ने र भोलिपल्ट पूर्णिमाका दिन प्रातः स्नान प्रारम्भ गर्नुपर्छ । प्रातः स्नानको अर्थ हो सूर्योदयभन्दा पूर्व नै स्नान गरी सक्नुपर्ने हुन्छ । पौराणिककालदेखि नै आर्यावर्तको नेपाल खण्डमा ज्यादै प्रचलित र आस्थावान् रहेको स्कन्द पुराणअन्तर्गतको केदार खण्ड अथवा नेपाल खण्डमा उल्लेखित माघ महात्म्यमा श्रीस्वस्थानी परमेश्वरीको व्रतविधि, माघ स्नान विधि, पुजन, कथा एवं यस व्रतलाई विधिपूर्वक पूर्ण गर्दा प्राप्त हुने फलबारेमा विस्तृत रूपले वर्णन गरिएको छ ।
स्वस्थानी व्रतकथामा सृष्टिको वृत्तान्तदेखि दक्ष प्रजापतिको यज्ञ, दक्षको घमण्डले महादेवको अपहेलना सहन गर्न नसकी सतीदेवीले दक्षको यज्ञकुण्डमा हामफाली प्राण त्याग गरेको, महादेवले सतीदेवीको शरिरलाई बोकेर हिँड्दा साढे सात करोड पीठहरू विभिन्न भागमा पतन भएको, दक्षको भगवान् महादेवद्वारा संहार, त्रिपुरसमेत जित्ने तारकासुर राक्षसको संहार, श्रीस्वस्थानीको व्रतका प्रभावले पार्वतीको श्री महादेवसंँग विवाह भएको वर्षौंदेखि बिछोड भएका नाग–नागिनीको स्वस्थानीको व्रत गरी कसैले नदीमा प्रसाद चढाएको रोटी पाउँदा उनीको पुनःमिलन भएको, गोमालाई श्रीमहादेवको चारश्रापका लागि सप्तऋषिद्वारा श्री स्वस्थानीको व्रत गर्ने उपदेशानुसार व्रत गर्दा श्रापद्वारा मुक्ति एवं उनका सुपुत्र नवराज लावण्य देशका राजा भएका थिए । माघमास भरी नेपाली साली नदीलाई पवित्र नदीको रूपमा हेरी पुण्य कमाउन त्यहाँ जाने गर्छन् । यस अवसरमा सालीनदीका साथै पशुपति क्षेत्रको गौरीधाटमा नुहाई किराँतेश्वर मन्दिरको दर्शन गर्नाले ठूलो पुण्य प्राप्त हुन्छ भन्ने किंवदन्ती छ ।
श्रीस्वस्थानी व्रतकथामा श्रीस्वस्थानी परमेश्वरी मातालाई निरञ्जन निराकार, सम्पूर्ण तीर्थ, सृष्टिस्थिति संहारकर्ता, पञ्च महाभूत, सत्व, रज, तम, त्रिगुण, ब्रह्माण्ड संसारमा आत्मस्वरूप आदिशक्ति, कालस्वरूप, आदि अन्त्यविहीन, अव्यक्त भनी वर्णन गरिएको पाइन्छ । श्रीस्वस्थानी व्रतकथामा हिमालय पर्वतकी सुपुत्री कन्या पार्वतीले महादेव स्वामी पाऊँ भनी श्रीस्वस्थानीको व्रत बसी व्रतको प्रभावले महादेव स्वामी पाएकी थिइन् भन्ने उल्लेख हुनुका साथै उक्त व्रतकथामा सत्ययुगमा देवलोकमा देवगणबाट र मत्र्यलोकमा गोमा ब्रह्मणीले सप्तऋषिको सल्लाहअनुसार पापमुक्ति एवं ऐश्वर्य प्राप्तिका लागि व्रतको आरम्भ गर्न प्रोत्साहित गरिएको थियो भन्ने उल्लेख छ ।
व्रतालुहरूले श्रीस्वस्थानी माताको व्रत बसेको समयमा आफूखुसी जे मन लाग्यो, त्यही वस्तु खान चाहिँ पूर्ण रूपमा नपाइने भएकोले खान हुँदैन भनेको कुनै वस्तु खायो भने र गर्नुहुँदैन भनेको काम गरेको खण्डमा त्यस्तालाई ठूलै पाप लाग्छ भन्ने जनविश्वास रहेको हँुदा त्यस्ता व्यक्तिले जुन कामको कामनाका लागि चिताएर व्रत बसेका हुन सो प्राप्त गर्न सकिँदैन भन्ने कथन छ । श्रीस्वस्थानी माताको व्रत बस्ने व्रतालुले भात, पालुङ्गो, चिनी चाकु, मुला, उखु, तरुल, चिउरा, केरा, सुन्तला, लप्सी, केराउ, नेपाली ध्यू, आदिमध्येबाट आफूलाई खान मन लागेको मात्रै खान सकिने भएकोले व्रतालुले यिनै कुराको सेवन गरी व्रतको परिधिभित्र रहेर नियम पालना गर्नुपर्छ । यसरी माघस्नानको नियम र महŒव भारतीयमा पनि देखिन्छ । किन्तु स्वस्थानी भगवतीको पूजा नेपालीको आफ्नो विशेषता हो । धर्मप्राण नेपालीमा स्वस्थानीको कथाले महŒवपूर्ण प्रभाव पारेको देखिन्छ । स्वस्थानी व्रतको कथामा शिव शर्मा र ब्राह्मण र उनकी ब्राह्मणी सती नामकीलाई कुनै सन्तान नहुँदा दुःखी भएकोमा उनको पुण्यले गर्दा त्यहाँ आइपुगेकी एउटी गाईको गोबरमा रूपवती कन्या उत्पन्न भइन् । तिनको गोमा नाम राखेर शिव शर्माले पाले र ठूली भएपछि सन्यासी भेषमा आएका भगवान् शिवलाई तुरुन्त भिक्षा नदिँदा असी वर्षको बूढो तेरो पति होस् भन्ने श्राप पाइन । त्यस्तै भयो र वृद्धबाट गोमाको गर्भमा पुत्र रह्यो । वृद्ध पति एक महिनाको अवधि राखेर विदेश गएकोमा उतै बितेछन् । गोमाले छोरो पाइन् र उनको छोराको नाम नवराज राखियो । छोरा ठूलो भएपछि मेरो पिताजी कहाँ जानुभयो भनेर सोधेकोमा गोमाले सबै वृत्तान्त बताइन् । छोरा पितालाई खोज्न हिँडे र मरेको थाहा पाएर किरिया गरेर फर्के । उता गोमाले ऋषिहरूको उपदेशले स्वस्थानी भगवतीको मेरो छोरो चाँडै फर्कोस् भनेर पूजा व्रत गरिन् । नवराजले पनि भगवान् शिवको स्तुति गरेर राज्य पाउने वरदान पाए । घर फर्केर आएपछि पूर्वविवाह गरिएकी पत्नीलाई आमा छोडेर कमाउन भनी गएका नवराजले लावण्यपुरीको राज्य त्यस देशको हात्तीले फूलमाला लगाइदिएकाले राज्य पाउने नियमले पाए । आमालाई बोलाए, नवराजले अर्को विवाह गरे । उनकी प्रथम पत्नीले उनकी आमालाई छाडेर माइत गएर बसेकी थिइन् । बोलाउन पठाएकोमा स्वस्थानीको निन्दाले कुष्टी भएर भुइँमा खसेर बसिन् । पछि स्वस्थानीको पूजाले स्वस्थ भइन् र पुनः पति प्राप्त गरिन । यो कथामा स्वस्थानी भगवतीको वर प्रसादले नवराजकी प्रथम पत्नीले पनि पहिला भगवतीको निन्दा र अपमानले कुष्ठरोगयुक्त भएकी थिइन् र पछि उनै भागवतीको व्रत र पूजाले पुनः स्वस्थान आफ्नो स्थान पाइन । त्यसो हुँदा स्थान च्यूत व्यक्तिले स्वस्थान प्राप्त गर्न स्वस्थानीकै व्रत र पूजा गर्नुपर्छ भन्ने तथ्य पाइन्छ । स्वस्थानीको व्रतकथा सम्पूर्ण कामनालाई पूर्ण गर्नेवाला व्रतकथा हो । यसको प्रभावले यस लोकमा र स्वर्गलोकमा पुज्य स्थान प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

Source : http://gorkhapatraonline.com/news/49820-740929.

 

नभुलौँ पृथ्वीनारायण शाहको योगदान

पृथ्वीनारायण शाहजस्ता परम देशभक्त, योद्धा, लडाकु, कुशल राजा यस धर्तीमा विराजमान भएको हुनाले नेपाल र नेपालीले विश्व मानचित्रमा आफ्नोे देशको नाम सुनौला अक्षरमा देख्न पाएका छन् । यस्ता महानपुरुषलाई दिलैदेखि हर्षित भई २९६औँ राष्ट्रिय एकता दिवस यही २७ पुसमा नेपालभर धुमधामसाथ मनाउने कार्य अन्तिम चरणमा पुगेको छ । अतः पृथ्वीनारायण शाहलाई राष्ट्रिय एकताको प्रतिक महान विभूतिको रूपमा अंगीकार गरी सदैव मन मन्दिरमा सजाउनु सम्पूर्ण नेपालीको परम कर्तव्य हो ।

विश्वनाथ खरेल

‘मेरा साना दुःखले आज्र्याको मुलुक होइन, सबै जातको फूलबारी हो, सबैलाई चेतना भया’ भत्रे पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेशले सम्पूर्ण नेपालीलाई उत्प्रेरित गराइरहेको छ । २ सय ६४ वर्षअगाडि पृथ्वीनारायण शाहले उत्तर र दक्षिणमा रहेका विशालमुलक चीन र भारतको बीचमा कस्तो कूटनीति अवलम्बन गर्नुपर्छ भत्रे कुरा राम्ररी बुझेर भनेका थिए, ‘यो राज्य दुई ढुंगाको तरुलजस्तो रहेछ । चीनको बादशाहसँग राम्रो सम्बन्ध राख्नु, दक्षिणको समुद्रको बादशाहसित घाहा त राख्नु तर त्यो महाचतुर छ । देशका महाजनहरू हाम्रा मुलुकमा आया भन्या दुनियाँ कंगाल गरी छाड्छन् ।’

पृथ्वीनारायण शाह कति दूरदर्शी थिए भत्रे कुरा यी भनाइ र अहिले छिमेकीहरूको चलखेलबाट स्पष्ट छ । पृथ्वीनारायण शाहले सूर्य र चन्द्रमाको झन्डा फहराएर टुक्राटुक्रामा विभाजित हिमवतखण्ड नेपालको एकीकरण गरेर यस क्षेत्रको ससाना राज्यलाई एक सूत्रमा बाँध्ने काम गरे । पृथ्वीनारायण शाह नेपालका राष्ट्रनिर्माता, युगपुरुष, राष्ट्रभक्त र सर्वोपर रूपमा आधुनिक नेपालका निर्माता हुन् । सारा जीवन राष्ट्र निर्माणको निम्ति लगाउने उनी नेपालका एक मात्र ठूला तपस्वी हुन् । एकीकरणका दौरानमा विविध संघर्ष र पराजयको सामना गर्नु परेता पनि क्रमशः एक–एक खुड्किला पार गर्दै जानु उनको अदभ्य साहस र तीव्र देशभक्तिको परिचायक हो । यस्ता राष्ट्रप्रेमी युगपुरुषको चर्चा गर्दा हामी नेपालीको मनमस्तिष्कमा सर्वप्रथम राष्ट्रिनिर्माता पृथ्वीनारायण शाहतर्फ उन्मुख हुन्छ । उनको विराट व्यक्तित्व र अमूल्य भावनाहरूको चर्चा नेपालीले जति गरे पनि थोरै नै हुन्छ ।

पृथ्वीनारायण शाहले बाइसी÷चौबिसी राज्यमा विभाजित मुलुकलाई एक सूत्रमा आवद्ध गरी नयाँ नेपालको जग बसालेका मात्र होइनन्, तत्कालीन नेपालको सामाजिक, राजनीतिक, आर्थिक आदि विभिन्न तहको राम्रो अध्ययन, मनन, विश्लेषण गरी त्यसका आधारमा निचोड निकालेर विभिन्न विषयमा नीतिहरू निर्धारण गरेका थिए, जुन कुराहरूमध्ये धेरैजसो कुराहरू आजसम्म पनि हाम्रो सामू टड्कारो रूपमा सान्दर्भिक रहेको पाउँछौँ । नेपाल र सम्पूर्ण नेपालीको अस्तित्व जोगाउन विभाजित नेपाललाई एक सबल र अखण्ड राष्ट्रको रूपमा खडा गराउने महान कार्य पृथ्वीनारायण शाहबाटै भएको इतिहास साक्षी छ ।

नेपाल राष्ट्रको स्वतन्त्रता अक्षुण्ण राख्ने पृथ्वीनारायण र उनका उत्तराधिकारी राजाहरूबाट ब्रिटिस भारतको जन्जालबाट बच्न धेरै कालपछिसम्म सजग र सावधान रहनु प¥यो । मुलुक आधुनिक युग सुहाउँदो उपवन भई प्रत्येक फूलको रूप, सौरभको विकास सँगसँगै यी विकसित हुनैपर्छ । राजाको सक्रिय एवं सवल नेतृत्व पाएर नेपाली जनताले कठिनभन्दा कठिन कार्य गर्न सदा अघि सरेको कुरा प्रत्येकले राम्ररी जान्दछ । आफ्नोे वीरताको लागि संसार प्रसिद्ध भएको उदाहरण पनि यस्तै कठिन र भयावह परिस्थितिको सफलतापूर्वक सामना गर्न सकेकोले नै प्रस्तुत भएको हो ।

विशाल भारत र अरू वरपरका कतिपय देशहरूलाई आफ्नोे अधिनमा पार्न सक्ने अत्यन्त शक्तिशाली बृटिस साम्राज्यवादसँग एउटा सानो देश भएर पनि नेपालले सामना गर्न सक्नु अवश्यै पनि राम्रो परिणाम हो । यसरी देशभक्ति, वीरता र स्वाभिमानले ओतप्रोत भएका पृथ्वीनारायणले नेपालको अस्तित्व जोगाउन चाहिने नेतृत्व मात्र प्रदान गरेका होइनन्, स्वयं निरन्तर राष्ट्रको विस्तार र विकासमा समेत क्रियाशील रहे । जुनबेला एसियाको यस भूभागमा तमाम राज्य रजौटाहरू एकपछि अर्को विदेशी सत्ताको सामुन्ने नतमस्तक भई आत्मसमपर्ण गर्नु वाध्य भइराखेका थिए ।

विभिन्न जनजाति, समुदाय, भाषाभाषी र भेषभुषा भएका सम्पूर्ण नेपालीलाई एउटै सूत्रमा संगठित राख्ने शक्ति राजामा नै केन्द्रित छ । कसैलाई काखापाखा नगर्ने सबैलाई समान व्यवहारजस्ता सुकार्यहरू उनको उदयकालदेखि नै भइरहेको छ । नेपालको इतिहासमा उनको गरिमा विशिष्ट र अतुलनीय रहिआएको छ । पृथ्वीनायण शाहको अथक प्रयास र पराक्रमबाट वर्तमान नेपालको एकीकरण भयो र हामी नेपाली कहलाउन पायौँ । नेपाल ‘चार वर्ण छत्तीस जातको फूलबारी’ भएले यहाँ जाति, धर्म र सम्प्रदायका बीचमा कहिले पनि झैंझगडा र मनोमालिन्य भएको घटना त्यति देखिएको छैन ।

नेपालको ऐतिहासिक पृष्ठ भूमिलाई पल्टाएर हेर्ने हो भने यो देशमा लिच्छवीकालीन युगका राजा अंशुबर्माका पालालाई नेपालको स्वर्णयुग मानिन्थ्यो । यस युगमा सुनका सिक्कासमेत चलाइन्थ्यो । यही सत्यतालाई नेपालका पूर्वजहरूले अँगाल्दै आउँदा बीचमा केही समय बाइसे–चौबिसे राजा रजौटाहरूले मुलुको स्वतन्त्र अस्तित्वलाई खल्बलाउने प्रयत्न गरेता पनि त्यस्तो प्रयास निस्फल हुन गयो ।

पृथ्वीनारायण शाहले टुक्रिन लागेका भूभागलाई एक सूत्रमा बाँध्ने अभिलाषाले बाइसे–चौबिसे राजाहरूको उन्मूलन गरेर काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर र अधिराज्यभरका सम्पूर्ण प्रान्तलाई एउटै राष्ट्रिय झन्डामुनि एउटै राजाको नेतृत्वबाट सञ्चालित राज्य व्यवस्थाको घोषणा गरे । जसका कारण आज विश्वसामु नेपालको शिर झुकाउनु परेको छैन । पृथ्वीनारायण शाहको सम्पूर्ण जीवन युद्धमा नै बिते पनि उनले शासन सुधार्ने र जनतालाई सुख सुबिधा दिने कार्यमा प्रशस्त ध्यान दिएका छन् । जातीय तथा वर्गीय भेदभाव नराखी सबै जनताको सहयोगमा विशाल मुलुक स्थापित गरे । उनी परराष्ट्र मामिला सम्बन्धमा अत्यन्त सचेत र दूरदर्शी भएको प्रष्ट हुन्छ । आज नेपालले जुन असंलग्न परराष्ट्र नीति अपनाइरहेको छ त्यसको आरम्भकर्ता उनी नै हुन् । पृथ्वीनारायण शाहले राष्ट्रिय एकीकरणमा साम, दाम, दण्ड, भेदको नीति अख्तियार गरेका थिए । राष्ट्रिय एकीकरणमा सम्पूर्ण क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई जागृत गराउन पृथ्वीनारायण शाहबाट राती फेरी लगाउने कानफट्टा गोरखनाथका जोगीहरूलाई दुनियाँका घरघरमा पठाएर शंखध्वनी गराएर शत्रुहरूलाई त्रसित बनाउन र शत्रुहरूबाट कहीँ खतरा पाइएमा उनीहरूबाटै खबर बुझ्ने नीति अबलम्वन गरेका थिए । अर्को कुरा जनताका घरघरमा विवाह कार्यक्रममा सम्राज्यवादीविरुद्ध जनमानसलाई सचेत गराउन खाँडो जगाउने प्रसस्ति गाउने गरिन्थ्यो ।

समग्रमा भन्नुपर्दा पृथ्वीनारायण शाहका दिव्य उपदेशहरू २१औँ शताव्दीमा आएर पनि त्यतिकै लोकप्रिय तथा सान्दर्भिक छन् । पृथ्वीनारायणको जन्म २७ पुसमा भएकाले त्यो दिन सालिन्दा पृथ्वीजयन्ती मनाइँदै आएकामा सरकारले दिँदै आएको बिदा गणतन्त्र आएपछि कटौती भएको र उसले यो उत्सव पनि मात्र छोडेकाले केही उत्साही राष्ट्रवादीलाई छोडेर दुनियाँको नजरमा यो उत्सव ओझेल पर्दै गएको थियो । त्यसमाथि यस अवधिमा पृथ्वीनारायणको सालिक तोडफोड गरी उनलाई प्रतिनायक अर्थात् आजभोलिको भाषामा खलनायकको रूपमा चिनाउने काम निकै मात्रामा भयो ।

त्यसको साथसाथै वर्तमान नेपाल सरकारले यसवर्षदेखि पृथ्वी जयन्ती राष्ट्रिय रूपमा मनाउनुको साथसाथै उक्त दिन सार्वजनिक बिदाको समेत घोषणा गरिसकेको छ । छिन्नभिन्न अवस्थामा रहेको मुलुकलाई एक सूत्रमा बाँधेर आज २ करोड ८६ लाखभन्दा बढी नेपालीले विश्वमा नै आफनै छाती फुलाउने अवसर प्राप्त गर्ने श्रेय नै पृथ्वीनारायणको दूरदृष्टि मान्न सकिन्छ । पृथ्वीनारायण शाहजस्ता परम देशभक्त, योद्धा, लडाकु, कुशल राजा यस धर्तीमा विराजमान भएको हुनाले नेपाल र नेपालीले विश्व मानचित्रमा आफ्नोे देशको नाम सुनौला अक्षरमा देख्न पाएका छन् । यस्ता महानपुरुषलाई दिलैदेखि हर्षित भई २९६औँ राष्ट्रिय एकता दिवस यहीँ २७ पुसमा नेपालभर धुमधामसाथ मनाउने कार्य अन्तिम चरणमा पुगेको छ । अतः पृथ्वीनारायण शाहलाई राष्ट्रिय एकताको प्रतीक महान विभूतिको रूपमा अंगीकार गरी सदैव मनमन्दिरमा सजाउनु सम्पूर्ण नेपालीको परम कर्तव्य हो ।

Source : http://www.souryadaily.com/2018/01/168906.html – 740927.

कफी खेतीको विस्तार र निर्यातको बढ्दो सम्भावना

विश्वनाथ खरेल, फागुन १७,

संसारमा पेट्रोलियम पदार्थपछिको दोस्रो ठूलो परिमाणमा बिक्रीवितरण हुने वस्तु कफी हो र यसको खेती एक सयभन्दा बढी देशमा गरिएको छ । ब्राजिल विश्वको सबैभन्दा बढी कफी उत्पादन गर्ने देश हो भने अमेरिका सबैभन्दा बढी खपत गर्ने देश हो । संसारको कुल कफी निर्यात देशहरुको प्रतिवेदनलाई अवलोकन गर्दा विश्वमा सन् २००८ मा १३ करोड ४१ लाख ६३ हजार ब्याग कफी उत्पादन भई विभिन्न मुलुकहरुमा निर्यात भएको थियो भन्ने अनुमान गरिएको छ । यसरी विश्व बजारमा प्रवेशसँगै नेपाल पनि कफीको उपभोग र खेती हुन पुगेको हो । देशमा कफी उपयुक्त देखिएकाले हाल निदरल्याण्डबाहेक अमेरिका, बेलायत, अष्ट्रेलिया र जापानले समेत कफीको माग गर्न थालेका छन् । विश्वमा कफीका जाति र प्रजाति गरी ७० भन्दा बढी रहे पनि अरबिका, सेवस्टा, लाइबेरीका र उक्सेल्सा जातका कफी आर्थिक दृष्टिले अति उपयुक्त मानिएकामध्ये नेपालमा हाल अरबिका जातको कफी प्रचलित छ । समुद्र सतहबाट पाँच सयदेखि १३ सय मिटरसम्मको उचाइमा रहेको भित्री मधेस र पहाडी क्षेत्रमा अरबिका जातको कफी खेती गर्न उपयुक्त देखिएकाले नेपालमा यसै जातलाई नै अघि बढाउन थालिएको छ । गुल्मी, पाल्पा र कास्कीमा कफी बेर्ना प्रसस्त लगाउन थालिएको र बेर्ना रोपेपछि कफीको बोटले तीन वर्षपछि लगातार फल दिन थाल्ने र त्यही एउटै बोटले कम्तीमा ५० वर्षसम्म फल उत्पादन गर्नेछ ।
कफीको खेती सर्वप्रथम नेपालमा गुल्मी आँपचौर निवासी हिरा गिरीले बर्माको सिन्धु प्रान्तबाट वि.सं.१९९५ मा केही कफीको बोट ल्याई खेती गरिएको भन्ने ऐतिहासिक प्रमाण रहेको पाइन्छ । त्यसपछि विस्तारै विस्तारै देशव्यापी रुपमा यसको खेती गरिन थालियो । २०३३ देखि २०४६ सालसम्म आइपुग्दा पनि एक्लो सरकारी प्रयासबाट केही पनि प्रगति हुन सकेन । यसमा बजार र प्रविधिको अभावले यसको विस्तारमा कृषकहरुको नेतृत्वले कफी उत्पादक समूह गठन गरी २०४८ सालमा समूहहरु सो संघमा परिणत गराई नेपाल कफी व्यवसायी संघको स्थापना भयो । यसर्थ वि.सं. २०२० को दशकतिर नेपाल सरकारले भारतबाट कफीको बीउ ल्याई वितरण गरेपछि कफी खेतीले विस्तारै गति लिन थालेको बुझिन्छ । आर्थिक वर्ष २०४०÷४१ मा रूपन्देहीको मनिग्राममा नेपाल कफी कम्पनीको स्थापना भयो । यसले कृषकहरूले उत्पादन गरेको सुक्खा कफी खरिद गरेर आन्तरिक बजारको लागि प्रशोधन गर्ने गथ्र्यो । यसरी २०४८ सालमा नेपाल कफी उत्पादक संघको स्थापनाले कफी उत्पादकहरूलाई संगठित हुन मद्दत ग¥यो । यसैगरी २०५० सालमा बजार व्यवस्था र मूल्यलाई व्यवस्थित गर्न संघकै अनुरोधमा राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डको स्थापना भई २०५१ देखि वार्षिकरुपमा मूल्य निर्धारण सुरु भई हालसम्म कायमै रहेको छ । त्यस्तै २०६१ सालमा जिल्ला कफी व्यवसायी संघहरुलाई आ–आफ्नै जिल्लामा दर्ता गर्ने स्वायत्तता दिई छाता संगठनको रुपमा राष्ट्रिय संघलाई महासंघमा रुपान्तरण गरियो । हाल यस महासंघमा पाल्पा, गुल्मी, अर्धाखाँची, स्याङ्जा, कास्की, पर्वत, तनहुँ, लमजुङ, काभे्रपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक, ललितपुर, गोर्खा, बागलुङ र मकवानपुर गरी १४ जिल्लाहरुको आबद्धता रहेको छ । अन्य केही जिल्लाहरु आबद्धताको तयारीमा छन् ।
देशमा विविध किसिमको भौगोलिक बनावट तथा हावापानी भएको हुँदा संसारका जुनसुकै देशमा जुनसुकै जातका कफी लगाउन सकिने अवस्था छ । त्यस हिसाबले हेर्ने हो भने नेपालको मध्यपहाडी जिल्लाको आठ सयदेखि १ हजार सात सय मिटरको उचाइसम्म अरेबिका जातको कफी खेती गर्न सकिन्छ । अरेबिका जातको कफी खेतीका लागि आवश्यक पर्ने ७० देखि ८० प्रतिशत सापेक्षिक आद्र्रता, १६ सयदेखि २५ सय मिलिमिटरसम्म वर्षा र कम्तीमा १० देखि १२ घण्टा घाम लाग्ने र १५ देखि २५ डिग्री सेन्टिग्रेड तापक्रम, अधिकांश उत्तरपूर्वी र दक्षिणपूर्वी मोहडा मध्यपहाडी क्षेत्रभित्र पाइन्छ । नेपालका सबै पहाडी जिल्लामा कृषिलगायत ग्रामीण सडक र यातायात सञ्जालको विकास हुने क्रम बढ्नुका साथै पछिल्लो समयमा सरकारका विभिन्न कार्यक्रमअन्तर्गत सिँचाइ, बिजुली सबै ठाउँमा पुगिसकेका कारण नेपालमा कफी खेतीको राम्रो सम्भावना देखिन्छ । हाम्रो देशमा पाइने सबै कफी एक हजारदेखि एक हजार छ सय मिटरसम्मको उचाइमा उत्पादित अरेबिका वर्णको टिपिका र बर्बन जातका हुन् । प्रायः सबै ठाउँमा हातैले टिपेका कफीहरू हाते वा लघु पल्पिङ मेसिनमा प्रशोधन गरिन्छ ।
मुलुकको कुरा गर्दा कफीको खेती मध्य पहाडका करिब ४० जिल्लामा २६ हजार पाँच सय कृषकहरुले गरेको अनुमान छ । यसको संगठित रुपमा १४÷१५ जिल्लामा व्यावसायिक रुपमा खेती भएको पाइन्छ । पाल्पा, गुल्मी, अर्धाखाँची, स्याङ्जा, कास्की, पर्वत, तनहुँ, लमजुङ, काभे्रपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोक, ललितपुर, गोर्खा, बागलुङ र मकवानपुर हुन् भने धादिङ, गोरखा, नुवाकोट, ओखलढुंगा, रामेछाप, इलाम जिल्लाहरुमा पनि कफी खेतीको विस्तार भइरहेको पाइन्छ । कफीको रोपण क्षेत्र पनि आर्थिक वर्ष २०५३÷०५४ २ सय ६० हेक्टर थियो भने उत्पादनतर्फ हेर्ने हो भने ड्राइ चेरी ३७ दशमलव ३५ मे.टन. भएको थियो । यसै क्रमलाई अवलोकन गर्दा विभिन्न आर्थिक वर्षमा २०६१÷०६२ मा ११४ मेट्रिक टन पार्चमेन्ट, २०६२÷०६३ मा १५६ मेट्रिक टन पार्चमेन्ट, २०६३÷०६४ मा २७० मेट्रिक टन पार्चमेन्ट,  २०६४÷०६५ मा २६५ मेट्रिक टन पार्चमेन्ट, २०६५÷०६६ मा २६७.६ मेट्रिक टन पार्चमेन्ट, २०६६÷०६७ मा एक हजार छ सय ३० हेक्टरमा लगाइएको कफीको उत्पादन ३४३ मेट्रिक टन ग्रिनविन, २०६७÷०६८ मा एक हजार सात सय ५२ हेक्टरमा लगाइएको कफीको उत्पादन पाँच सय दुई मेट्रिक टन ग्रिनविन र २०६८÷०६९ मा एक हजार सात सय ६० हेक्टरमा लगाइएको कफीको उत्पादन पाँच सय २३ मेट्रिक टन ग्रिनविन उत्पादन भएको तथ्यांक पाइन्छ ।
समष्टिरुपमा निर्यातकोे आँकडालाई अवलोकन गर्दा आर्थिक वर्ष २०६६÷०६७ मा पाँच करोड ४४ लाखबराबरको कफी आयत भई करिब तीन करोडबराबरको आयात घटेको तथ्यांकले देखाएको पाइन्छ । त्यसैगरी  मुलुकमा अहिले करिब तीन हजार कृषक प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा कफी खेतीमा लागेका छन् । २०७२ को उत्पादन रेकर्डअनुसार कुल एक हजार सात सय ६० हेक्टर क्षेत्रफलमा करिब चार सय ५० मेट्रिक टन ग्रिनविन कफी उत्पादन भएको छ । विश्व बजारमा नेपालबाट उत्पादित अग्र्यानिक कफीको माग दिन प्रतिदिन बढिरहेको छ । कुल उत्पादनमध्ये ७० प्रतिशत कफी कोरिया, जापान, अमेरिका, जर्मनी निर्यात हुने गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली कफीको मागलाई हिसाब गर्ने हो भने वार्षिक १० हजार मेट्रिकटनभन्दा बढी छ । तर, उत्पादन कम भएका कारण उक्त मागको पाँच प्रतिशत पनि निर्यात हुन सकेको छैन । नेपाली कफी निर्यातबाट वार्षिक करिब साढे सात करोड वैदेशिक मुद्रा आर्जन हुने गरेको छ । तर, अन्य मुलुकबाट नौ करोडबराबरको विभिन्न ब्रान्डको धूलो कफी नेपाल आयात गरिन्छ । यसले के देखाउँछ भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मात्र नभई नेपाली बजारमा पनि नेपाली कफीको माग बढिरहेको छ । यसबाट के कुराको अवगत हुन्छ भने हाम्रो देशले अरु देशहरुलाई ठूलो धनराशी भुक्तानी दिएको पुष्टि हुन्छ । यस तथ्यलाई मध्यनजर राखेर हाम्रो देशले कफीको क्षेत्रफललाई विस्तार गरी प्रतिएकाइ उत्पादकत्वमा वृद्धि गर्दै लैजानुपर्ने टड्कारो स्थिति रहेको देखाउँछ ।
अन्त्यमा भन्नुपर्दा नेपालमा कफी खेती गरिबी निवारण, रोजगारी सिर्जना, वातावरण सुरक्षा तथा दिगो आय–आर्जन गर्ने एक लोकप्रिय खेतीका रूपमा स्थापित हुँदै आएको छ । हाल देशको मध्य तथा पश्चिम पहाडी जिल्लामा समुद्र सतहबाट आठ सय मिटरमाथि हिउँ, तुषारो नपर्ने ठाउँमा लगाइएको कफी गुणस्तरीय कफीका रूपमा उत्पादन भई विदेश निर्यातले देशको अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने संकेत देखिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली कफीको माग दिनानुदिन बढ्दै गएको परिप्रेक्ष्यमा कफी उत्पादन क्षेत्रको विस्तार गर्नुका साथै उद्योगको विकास गर्नु आजको आवश्यकता रहेको छ । मुलुकको २४ जिल्लाहरु भन्दा बढीमा अधिकांश साना कृषकहरुले अभिरुचि देखाइ व्यावसायिक रुपमा कफी खेती भएको छ । विगतमा चेरी कफीको दाना उत्पादन हुँदै आएकोमा आर्थिक वर्ष २०६३÷०६४ देखि कफीको पार्चमेन्ट उत्पादन हुँदै आएको छ । मुलुकमा २०३५ देखि कृषकहरुले व्यावसायिक रुपमा कफी खेतीको सुरुवात गरेका थिए । यसमा पनि कफीको उत्पादन घट्न जानुको मुख्य कारणहरुमा यसको बोटमा गवारो रोगका कारण केही जिल्लाहरुमा उत्पादनमा घट्न गएकोले यस्तो भएको हो । देशमा उत्पादित कफीमध्ये करिब ६० प्रतिशत निर्यात हुन्छ र ४० प्रतिशत मात्र नेपालमा खपत हुने गरेको छ । मुलुकमा उत्पादित कफी विदेश निर्यात भएपछि नेपाली बजारका लागि भारतबाट वा इटालियन कफीको आयात भइरहेको अवस्था छ । पछिल्लो रेकर्डअनुसार राष्ट्रमा वार्षिक चार सय ५० मेट्रिक टन कफी उत्पादन हुन्छ भने आन्तरिक तथा बाह्य मागलाई हेर्ने हो भने १० हजार मेट्रिक टनभन्दा बढीको वार्षिक माग भइरहेको पाइन्छ । यसबाट के बुझ्न सकिन्छ भने उत्पादित कफीका लागि अहिले मात्र होइन, वर्षौं वर्षसम्म पनि बजारको अभाव देखिँदैन । त्यस्तै गरी  त्यतिकै मात्रामा पहाडी गाउँ–गाउँमा विदेशी मुद्रा आर्जन गरी करिब २६ हजारभन्दा बढी कफी किसान लाभान्वित भएका छन् । यसरी यी कृषकहरु सात सय ५० भन्दा बढी समूहमा आबद्ध छन् । कफी उत्पादनको वर्तमान अवस्था तथा उत्पादकहरुको परिस्थितिलाई मध्यनजर गर्दै प्रांगारिक कफीको बजार सम्भावना हेरेर नेपाल कफी व्यवसायी महासंघले नेपालका लागि अरेबिका प्रजातिको कफी समुद्री सातहदेखि आठ सयदेखि एक हजार छ सय मिटरको उचाइसम्म प्रंगारिक व्यवस्थापनका साथ गर्ने निर्णय गरेको छ । मुलुकमा उत्पादित गुणस्तरीय कफीको सम्भावनादेखि विदेशी दातृ निकायहरुको पनि आकर्षण बढ्दै गएको छ । त्यसैगरी कफी उद्यममा लगानी गर्न विभिन्न निकाय सक्रिय भएको देखिन्छ । मुलुकको मध्य पहाडी भागका ४० जिल्लामा कफी खेती हुने सम्भावना बढी रहेको पाइन्छ । यसबाट कृषकहरुको आयआर्जन बढ्नुको साथसाथै विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिने दरिलो आधारको रुपमा लिन सकिन्छ । अतः बोर्डले कफी उत्पादन बढाउनका लागि वर्षेनि नयाँ बिरुवा रोपण कार्यक्रम लागू गरिरहेको जनाएको छ । हाम्रो देशको कुरा गर्ने हो भने अहिले करिब तीन हजार कृषक प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा कफी खेतीमा लागेका छन् । २०७२ को उत्पादन रेकर्डअनुसार कुल एक हजार सात सय ६० हेक्टर क्षेत्रफलमा करिब चार सय ५० मेट्रिक टन ग्रिनविन कफी उत्पादन भएको छ । विश्व बजारमा नेपालबाट उत्पादित अग्र्यानिक कफीको माग दिन प्रतिदिन बढिरहेको छ । कुल उत्पादनमध्ये ७० प्रतिशत कफी कोरिया, जापान, अमेरिका, जर्मनी निर्यात हुने गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली कफीको मागलाई हिसाब गर्ने हो भने वार्षिक १० हजार मेट्रिक टनभन्दा बढी छ । तर, उत्पादन कम भएका कारण उक्त मागको पाँच प्रतिशत पनि निर्यात हुन सकेको छैन । नेपाली कफी निर्यातबाट वार्षिक करीब साढे ७ करोड वैदेशिक मुद्रा आर्जन हुने गरेको छ । तर, अन्य मुलुकबाट नौ करोडबराबरको विभिन्न ब्रान्डको धूलो कफी नेपाल आयात गरिन्छ । यसले के देखाउँछ भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मात्र नभई नेपाली बजारमा पनि नेपाली कफीको माग बढिरहेको छ । यसकारणले गर्दा हालैका दिनमा विश्व बजारमा माग बढ्दै गएको हुँदा हाम्रो कफी खेतीको उत्पादन तेस्रो मुलुकतर्फ निकासिका कारण समेत कृषकहरु यसतर्फ आकर्षित भएको पाइएको छ । यसरी कफी खेतीबाट आफू व्यावसायिक हुने मात्र होइन, देशका बेरोजगार जनशक्तिलाई रोजगारको अवसर मिल्छ । स्वदेशमै बसेर पनि विदेशी धन आर्जन गरी देशको अर्थत्रन्त्रलाई बलियो बनाउन सहयोग पुग्छ ।

Source : http://www.sulsule.com/news_details/11151/html

गणितीय हिसाबमा वामको स्थिति

विश्वनाथ खरेल

जनताले वाम गठबन्धनलाई बहुमतको हकदार ठाने । ०४६ सालको परिवर्तनपछि कांग्रेसले ०४८ र ०५६ मा बहुमत ल्याउँदा पनि विभिन्न कारणहरूले स्थिर सरकार चलाउन सकेको थिएन । विगतमा मनमोहन र ओलीले विकास, समृद्धि र सामाजिक न्यायका लागि गरेको कामको अनुभवका आधारमा पनि एकपटक वाम गठबन्धनको बहुमतको सरकार हेर्ने नाराले आममतदातालाई आकर्षित गर्न सफल भयो ।

मुलुकमा हालै सम्पन्न प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभाको निर्वाचन परिणामले एमाले–माओवादी गठबन्धनलाई बहुमत दिएर स्थायी सरकार गठन प्रक्रियाका लागि मार्गप्रशस्त गरेको छ । अर्थात् यस गठबन्धनलाई जनताले आफ्नो मत दिएर विजयी गराएका छन् । गठबन्धन केही स्थानबाहेक पूर्ण रूपले सफल देखिएको छ । दुई र विभित्र टुक्रामा विभाजित कम्युनिस्ट पार्टी एकसाथ टिकिरहन नसक्ने र जनमत हुँदाहँदै पनि निर्वाचन जित्न नसकिने निष्कर्षका चुनावी तालमेल भएको थियो । ६०/४० को सिट बाँडफाँटसहित मैदानमा जाने र निर्वाचनपछि पार्टी एकीकरण गर्ने तहको सहमतिले आमनागरिकमा विश्वास जागृत गर्न सकेको थियो । त्यस्तै, गरी विगतका समयमा एमाले र माओवादी कम्युनिस्ट विचार र कार्यशैलीबाट निर्देशित भए पनि उनीहरू विपरीत ध्रुवमा थिए । माओवादी कहिले एमालेतिर त कहिले कांग्रेसतिरको अवस्थामा थियो ।

स्थानीय निर्वाचनपछि वाम राजनीतिले कोल्टे फेर्यो । एमाले अध्यक्ष खड्गप्रसाद ओली र माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डबीच भएको सहमति पछि मुलुकको वाम राजनीतिमा नयाँ आयाम थपिएको महसुस गरिएको थियो । यो निर्वाचनमा वम गठबन्धनका लागि जनमतका प्रमुख सर्तहरू भनेको राजनीतिक स्थिरता र आर्थिक समृद्धि हो । विगतमा भएका कुनै पनि सरकारले स्थिर स्वरूप हासिल गर्न सकेन ।

०४६ सालको परिवर्तनपछि कांग्रेसले ०४८ र ०५६ मा बहुमत ल्याउँदा पनि विभिन्न कारणहरूले स्थिर सरकार चलाउन सकेको थिएन । झन् यसअघि ०१५ सालमा कांग्रेसले दुईतिहाइ बहुमत ल्याएको थियो । तर, ०१५ सालको सरकार नटिक्नुमा भने कांग्रेसको दोष छैन । अबको समयमा वाम गठबन्धनले स्थिर सरकारका लागि बहुमत माग्यो, जसलाई मतदाताले स्वाभाविक रूपमा लिए । जनताले वाम गठबन्धनलाई बहुमतको हकदार ठाने ।

राजनीतिक मुद्दाहरू करिब सकिएको र अबको समय भनेको आर्थिक समृद्धिका लागि अघि बढ्ने वाम गठबन्धनको चुनावी घोषणा रह्यो । वास्तवमा भन्ने हो भने हाम्रो देशमा असंख्य आर्थिक स्रोत तथा सधानहरूको खानी छ । त्यसलाई सही रूपमा परिचालन गर्ने हो भने आर्थिक समृद्धिका धेरै बाटाहरू पहिल्याउन सकिन्छ । त्यसको सही रूपमा परिचालन नहुँदा नै मुलुकले गरिबी, बेरोजगारी र अविकासका अनेकन समस्या भोग्नुपरेको हो । विगतमा मनमोहन र ओलीले विकास, समृद्धि र सामाजिक न्यायका लागि गरेको कामको अनुभवका आधारमा पनि एकपटक वाम गठबन्धनको बहुमतको सरकार हेर्ने नाराले आममतदातालाई आकर्षित गर्न सफल भयो ।

हाम्रो देश विकासको लागि राजनीतिक परिवर्तनको मुद्दा टुंगो लागि सकेको अवस्था छ । अब आर्थिक समृद्धिको बाटोमा लाग्ने वेला आयो । यसरी जनताले निकै ठूलो जिम्मेवारी वाम गठबन्धनलाई बोकाएका छन् । देशमा आवश्यक पर्ने पर्यटन, जलविद्युत्, यातायात लगायत कृषिको व्यावसायीकरणमा जोड दिई स्वरोजगारीको बाटो सिर्जना गर्नुपर्ने वेला आएको छ । जनताले हिजो ‘जनयुद्ध’मा त्याग र बलिदान गरेका छन् संक्रमणकालको पनि अन्त्य भयो । अबकोे बाटो भनेकै आर्थिक समृद्धिका अभियानहरूलाई तीव्रता दिएर जनताका गुनासाहरू र मर्काहरूलाई जनताकै साथ लिएर रोजगारी र आर्थिक विकासको यात्रामा अघि बढ्ने हो । यसको साथसाथै पाँच वर्षभित्र बत्र बाँकी सबै पूर्वाधार विकास गर्नमा पछाडि पर्न नहुने कुरा सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञहरूले पनि औँल्याएका छन् ।

प्रतिनिधिसभा र सात वटै प्रदेशसभाको प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीतर्फको सम्पूर्ण परिणाम आइसक्दा दुवै सभामा वाम गठबन्धनको वर्चस्व कायम भएको छ । प्रत्यक्षतर्फ प्रतिनिधिसभाको कुल १ सय ६५ सिटमा वाम गठबन्धनले ११८ सिट ल्याएको छ । वाम गठबन्धनभित्र एमाले एक्लैले ८०, माओवादी केन्द्रले ३६, राष्ट्रिय जनमोर्चाले १ र राप्रपाले १ सिट ल्याएका छन् । वाम गठबन्धनकै सहयोगमा झापा– ३ बाट राप्रपाका राजेन्द्र लिङदेनले जितेका हुन् । जबकि, राप्रपाले अन्यत्र नेपाली कांग्रेससँग गठबन्धन गरेको थियो । प्रत्यक्षतर्फको परिणाममा कांग्रेस तेस्रो स्थानमा पुगेको छ । उसले जम्मा २३ सिटमा चित्त बुझाउनुपरेको छ । राष्ट्रिय जनता पार्टीले ११ र संघीय समाजवादी फोरम नेपालले १० सिट जितेका छन् । यी दुई पार्टी गठबन्धन बनाएर चुनाव लडेका थिए । दुवै पार्टीले २१ सिटमध्ये १९ सिट प्रदेश नम्बर २ बाट जितेका हुन् । बाँकी २ सिटमा फोरमले १ सिट बाँकेबाट र राजपाले १ सिट कैलालीबाट जितेको हो । त्यसबाहेक नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल मजदुर किसान पार्टीले १÷१ सिट तथा स्वतन्त्रका उम्मेदवारले १ सिट जितेका छन् ।

समग्रमा भन्नुपर्दा प्रतिनिधिसभा प्रत्यक्षमा ८० सिट जितेर ठूलो दल बनेको एमाले सात वटै प्रदेशको समानुपातिकतर्फ भने ७५ सिटमा सीमित भएको छ । प्रत्यक्षमा २३ सिटमा खुम्चिएको कांग्रेस समानुपातिकमा प्रदेशतर्फ एमालेभन्दा ३ सिटले मात्रै पछि परेको छ । यसरी कांग्रेसले प्रदेशसभामा ७२ सिट पाएको छ । प्रत्यक्षको तुलनामा समानुपातिकमा कांग्रेसले तीन गुणा बढी सिट जित्न सफल भएको छ । राजनीतिक दलहरूले ०७४ साल कत्तिक २७ गते समानुपातिक निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयमा बुझाएको उम्मेदवारहरूको संशोधित बन्द सूचीअनुसार प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचनको समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फ ३ हजार ५ सय ६५ जना उम्मेदवार कायम भएका थिए ।
गत १० र २१ मंसिरमा सम्पत्र प्रदेशसभा निर्वाचनबाट सात वटै प्रदेशहरूबाट १ दशमलव ५ प्रतिशत थ्रेसहोल्ड पुर्याउने विभित्र १३ वटा दलले प्रदेशसभामा प्रतिनिधित्व गर्ने भएका छन् । निर्वाचन आयोगले सात प्रदेशका ७७ जिल्लाका ३ सय ३० निर्वाचन क्षेत्रमा सम्पत्र प्रदेशसभा निर्वाचनको समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीतर्फको सेन्टलग विधिअनुसार सिट बाँडफाँटको टुंगो लगाएको हो ।

यसर्थ थ्रेसहोल्ड नकटाउनेमा प्रदेश १ मा २१, प्रदेश २ मा २३, प्रदेश ३ मा २४ प्रदेश ४ मा १३, प्रदेश ५ मा २१, प्रदेश ६ मा १३ र प्रदेश ७ मा १५ दल छन् । यी दलहरूले प्राप्त गरेको ५ लाख २३ हजार मत खेर गएको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ । यसरी आयोगले टुंगो लगाएको सिट बाँडफाँटअनुसार प्रदेश १, ३, ४, ५ र ६ मा नेकपा एमाले पहिलो बनेको छ भने प्रदेश ७ मा एमाले र कांग्रेसले बराबरी आठ सिट पाएका छन् । प्रदेश २ मा भने नेपाली कांग्रेस पहिलो भएको छ । यसरी सातवटै प्रदेशको समग्र रूपमा परिणामलाई अध्ययन गर्ने हो भने एमाले र कांग्रेस नजिक–नजिक छन् । सातै प्रदेशमा गरी एमालेले ७५ सिट पाउँदा कांग्रेसले ७२ सिट पाएकोे छ ।

आयोगका अनुसार प्रदेश १ मा समानुपातिक निर्वाचनमा सहभागी २७ दलमध्ये ६ दल निर्वाचित भएका छन् । यसैगरी, प्रदेश २ मा २९ दल निर्वाचनको मैदानमा रहेकोमा ६ दल मात्रै निर्वाचित भएका छन् । यसैगरी, प्रदेश ३ मा ३१ दलमध्ये ७, प्रदेश ४ मा २० दलमध्ये ५, प्रदेश ५ मा २७ दलमध्ये ६ , प्रदेश ६ मा १८ दल निर्वाचनको मैदानमा सहभागी रहेकामा ४ दल निर्वाचित भएका छन् । यसैगरी, प्रदेश ७ मा २० दल चुनावी मैदानमा रहेकोमा ४ दल मात्रै निर्वाचित भएका हुन् ।

अतः प्रदेशसभातर्फको समानुपातिकमा जम्मा २ सय २० सिट बाँडफाँट गरिएको थियो, जसलाई सिटअनुसार बाँडफाँट गर्दा एमालले ७५, कांग्रेस ७२, माओवादी केन्द्र ३५, संघीय समाजवादी फोरम १३ र राष्ट्रिय जनता पार्टीले १२ सिट पाएका छन् । त्यस्तै, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी र विवेकशील साझाले तीन÷तीन सिट पाएका छन् । त्यसरी नै राष्ट्रिय जनमोर्चाले प्रदेश ४ मा १ र प्रदेश ५ मा १ सिट हात पारेको छ । नयाँ शक्ति पार्टी, संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च, नेपाल संघीय समाजवादी पार्टी, नेपाल मजदुर किसान पार्टी, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (प्रजातान्त्रिक) एक÷एक सिट मात्र पाउन सफल भएका छन् ।

Source : http://www.souryadaily.com/2017/12/166165.html-740911.