संविधान कार्यान्वयनमा नयाँ सरकारको चुनौती

संविधान कार्यान्वयनमा नयाँ सरकारको चुनौती

विश्वनाथ खरेल

१६ महिनाअघि २०७२ फागुनमा नेपाली कांग्रेसको आठौं सभापति भएपछि शेरबहादुर देउवा पहिलोपटक संघीय गणतन्त्र नेपालको ४०औं प्रधानमन्त्री बनेका छन् । देउवा यसअघि २०५२, २०५८ र २०६१ मा प्रधानमन्त्री भइसकेका थिए । यसर्थ प्रधानमन्त्री पद देउवाका लागि नौलो भने होइन । संसद््बाट प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित देउवा आफैंले पनि आगामी दिनमा निर्वाचन र संविधान संशोधनलाई मुख्य प्राथमिकता दिएका छन् । कांग्रेस–माओवादी सरकारको आलोपालो नेतृत्व गर्ने समझदारी सहज कार्यान्वयन उनका लागि सुखद वातावरण बन्यो । साथमा नयाँ संविधानपछि निरन्तर आन्दोलनरत संघीय फोरम र राजपाले सघाएपछि देउवाले बलियो बहुमतसहित प्रधानमन्त्री बन्ने अवसर पाएका हुन् । यससँगै मधेसका माग र मुद्दाले जेलिएको राजनीति सहजीकरणको बाटोमा लाग्ने संकेतहरू देखापरेका छन् । पहिलो चरणको निर्वाचनमा सहभागी नभएका दल पनि देउवालाई समर्थन जनाउँदै चुनावमा भाग लिने सम्भावना बढेको छ । यसले मुलुकको टकरावपूर्ण राजनीति केही हदसम्म मत्थर बन्दै जाने अपेक्षा राख्न सकिन्छ ।

यो त चौथोपटकको यात्रा हो तर परिवेश फेरिएको छ अहिले । लगभग १२ वर्षपछि देउवा कार्यकारी प्रमुखको हैसियतमा सिंहदरबारको ‘सिंहासन’ मा विराजमान भएका थिए । पहिलोपटक ख्यालख्यालमै देउवा प्रधानमन्त्री बनेका थिए २०५२ मा । उमेरकै कुरा गर्दा पाँच दशक नपुग्दै देउवाको काँधमा प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी आइलागेको थियो त्यतिबेला । पहिलोपटक प्रधानमन्त्री बन्दा, आफ्नै पार्टीसँग मतान्तर बढेपछि २०५३ फागुनमा उनी सत्ताबाट बाहिरिनुपरेको थियो । दोस्रोपटक प्रधानमन्त्री बन्दा उनले संसद् विघटन गरेका थिए र त्यही अवसर छोपेर २०५९ असोजमा तत्कालीन राजाले सत्ता हत्याउने क्रम सुरु गरेका थिए । देउवा तेस्रोपटक प्रधानमन्त्री छँदा १९ माघ २०६१ मा राजाले ‘कु’ गरेका थिए । यी सबै पृष्ठभूमिमा सत्ताको आयु लम्ब्याउन जम्बो मन्त्रिपरिषद् बनाएको, सांसद ‘किनबेच’ प्रथा सुरु गराएको, सांसदलाई प्राडो–पजेरो खरिद सुविधा दिलाएको, सरकारी रकम मनलागी बाँडेको, लहडमा पार्टी विभाजन गरेको, लोकतन्त्र दरबारमा बुझाएकोजस्ता अनेकन् दृष्टान्तसँग उनलाई जोडिन्छ । त्यस्ता दृश्य फेरि दोहोरिने हुन् कि भनेर चनाखो भई हेर्ने पनि धेरै छन् । त्यसैकारण लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा युवा उमेर होमेका र त्यसका निम्ति लामो समय जेल जीवन बिताएका देउवाले विगतका कमजोरीबाट पाठ सिकेर अब परिपक्व नेताको भूमिका देखाउनु उत्तिकै चुनौतीपूर्ण छ । त्यसपछि पनि उनी दुईपटक त्यही हैसियतमा सिंहदरबार पसे । तीनपटक प्रधानमन्त्री बन्दा एउटा अलग मिथक बनेको थियो देउवाका सन्दर्भमा । बढो संयोजनकारी ढंगले चल्न र चलाउन सक्ने खुबीका कारण देउवा सबैका लागि सहज प्रधानमन्त्री थिए । प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन गराउन नसक्दा तत्कालीन राजाबाट अपदस्थ भएका देउवालाई यसपटक संयोगले स्थानीय तहको दोस्रो चरणको निर्वाचनदेखि प्रदेश र संघीय संसद्को निर्वाचन गराउनुपर्ने दायित्व छ । उनले यी तीन तहको निर्वाचन आगामी ७ माघभित्रै गर्नुपर्नेछ । संविधानमा ७ माघभित्र तीनवटै तहको निर्वाचन गर्नुपर्ने संवैधानिक बाध्यता भएकाले पनि उनले छोटो समयमै तीनवटा निर्वाचन गराउनुपर्नेछ । त्यसमा पनि स्थानीय तहको निर्वाचन अबको १६ दिनपछि नै गराउनु पर्नेछ । दोस्रो चरणका लागि निर्धारित १४ असारको मिति अब सार्ने सम्भावना देखिँदैन । दोस्रो चरणमा प्रदेश–१, २, ५ र ७ मा ४१ जिल्लाका ४६१ स्थानीय तहका ४ हजार १ सय ८२ वडामा निर्वाचन हुँदै छ ।

उनले चाहेको खण्डमा यसपालि स्वर्ण अवसरका रूपमा परिणत गर्न सक्नेछन् । विगतमा जस्तो गिरिजाप्रसाद र ज्ञानेन्द्रको चेपुवा नीति पनि छैन । कम्तीमा त्यस्तो खाले समस्या भोग्नुपर्ने अवस्थामा उनी यतिबेला छैनन् ।

देशमा विद्यमान विभिन्न पार्टीमध्ये नेपाली कांग्रेस संसद्मा ठूलो दल मात्र होइन, अनुभवी दल पनि हो । विगतका तीनपटकको कार्यकाल कूल मिलाउँदा देउवा ४१ महिना प्रधानमन्त्री पदमा रहेका थिए । उनलाई कुनै राजनीतिक विपत्ति नआए वा सौदाबाजी नभए फेरि नौ महिना प्रधानमन्त्रीमा रहने अवसर जुरेको छ । नेपाल हो, राजनीतिक घटनाक्रमले नाटकीय मोड नलेला भन्न सकिन्न । अब आठ महिनाभित्र सबै तहको चुनाव गराउनु उनको यस कार्यकालको घोषित उद्देश्य हो ।
प्रधानमन्त्रीका हैसियतले चौथोपटक शासनसत्ताको बागडोर सम्हाल्ने सुनौलो मौका शेरबहादुर देउवाले पाएका छन् । अब मुलुकलाई केही दिने पालो देउवाको हो । प्रधानमन्त्रीको पदभन्दा ठूलो पद यस कार्यका निम्ति अर्को देशमा छैन । देशले पुनः त्यो शेरबहादुरको खोजी गरिरहेको छ, जसले उतिबेला निकटवर्तीहरूलाई ठेक्कापट्टा मिलाएर करोडपति बन्न सहयोग गर्नुको साटो ‘दाजु म¥यो भन्ने ठान्नु’ भन्दै आफ्नो पदको दुरुपयोग हुन दिएनन् ।
कांग्रेसले त्यस्तो प्रधानमन्त्री पठाएको ठहर होस्, जसले मुलुकमा सुशासन कायम गरेर पार्टीको गिर्दो छवि सुधारोस् । अतः मानिसको जीवनमा यसरी बारम्बार अवसर आइरहँदैन । उनलाई यो अवसर आइरहेको छ । उनले चाहेको खण्डमा यसपालि स्वर्ण अवसरका रूपमा परिणत गर्न सक्नेछन् । विगतमा जस्तो गिरिजाप्रसाद र ज्ञानेन्द्रको चेपुवा पनि छैन । कम्तीमा त्यस्तो खाले समस्या भोग्नुपर्ने अवस्थामा उनी यतिबेला छैनन् । हिंसा र हत्याको चपेटामा जुन शक्तिले तिनको विगतमा चुनौती दिएको थियो, अब त्यो उनको ‘बेडफेलो’मा परिणत भएको छ । प्रधानमन्त्री पदको सदुपयोग गरी मुलुकलाई गन्तव्यतर्फ डो¥याउन प्रयोग गरे भने देउवाको पुराना कमीकमजोरी ‘तपसिल’का विषय बन्नेछन् । अबका दिनमा उनले उठाउने पहलकदमीले उनी र मुलुकका निम्ति कस्तो किसिमको कोसेढुंगामा परिणत गर्नेछन्, त्यो भविष्यले देखाउनेछ ।

अन्त्यमा अत्यन्त सहज ढंगले प्रधानमन्त्री बन्न सफल देउवाले सम्पादन गर्नुपर्ने काम र चुनौतीका भने पहाड नै खडा छन् । उनीसामु रहेका मुख्य चुनौती र प्राथमिकता आउँदो ७ माघभित्र तीनै तहका चुनाव सम्पन्न गराउनु हो । दुई हप्तापछि हुन लागेको स्थानीय तहको दोस्रो चरणको निर्वाचन शान्तिपूर्ण, पहिलो चरणको जस्तै स्वतन्त्र र उल्लासमय वातावरणमा सम्पन्न गराउन तीन प्रमुख दलका प्रमुखले हस्ताक्षर गरिसकेका छन् । दोस्रो चरणको निर्वाचन सहज नभए प्रदेश र संघीय संसद्को चुनावसमेत प्रभावित हुन सक्छन् । जाडोका कारण मंसिरभित्रै प्रदेश र केन्द्रको चुनाव गर्नुपर्ने बाध्यता उत्तिकै चुनौतीपूर्ण छ । जसरी तत्कालीन कांग्रेस सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाले लोकतन्त्र बहालीसँगै संसदीय कालखण्डमा उब्जेका विवाद मेटाउन सफल भए, त्यसरी नै देउवालाई अहिले विगतको छवि सुधार्ने मौका प्राप्त भएको छ । चारपटक प्रधानमन्त्री बन्ने सीमित राजनीतिक पात्रमा दर्ज भएका देउवाले यो जिम्मेवारीको गरिमा बचाउन सक्नुपर्छ । त्यसका लागि पुरानै शैली र परम्परागत राजनीतिक कोटरीबाट टाढा रहन सक्नुपर्छ । लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्न संविधानसभाबाट निर्मित संविधानको कार्यान्वयन अगाडि बढाउनु सजिलो काम होइन । समयको चापले उनलाई अन्य विषयमा सोच्ने सुविधा र फुर्सद दिँदैन । ती सबै चुनौती चिरेर स्वार्थ समूहको घेराबाट बाहिरिँदै मूलभूत मुद्दामा केन्द्रित भएर अघि बढ्न सके मात्र उनको चौथो प्रधानमन्त्रीय कार्यकाल सफल हुनेछ ।

Source : http://rajdhanidaily.com/2017/06/13/38653/740230.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s