नेपाली @ गुगल ट्रान्सलेट

काठमाडौ, पुस ४ –
चिनियाँ भाषाको चाइनाडेली समाचार साइट पढ्न अब त्यही भाषा/लिपि सिक्नु पर्दैन । कान्तिपुर दैनिकको नेपाली संस्करण कोरियाली नागरिकले आफ्नै भाषामा पढ्न सक्ने दिन आएका छन् । धन्यवाद गुगल इंकलाई, जसले आफ्नो प्रोडक्ट गुगल ट्रान्सलेटमा नेपाली भाषालाई समावेश गरेर एक/अर्को भाषा नबुझ्नेलाई ठूलो गुन लगायो ।
सर्च इन्जिनमा विश्व बजार हल्लाइरहेको गुगलले आफ्नो ट्रान्सलेट सिस्टममा नेपाली भाषालाई अघिल्लो साता थपेको छ । पछिल्लो पटक उसले मेसिनले ट्रान्सलेट गर्ने भाषाको संख्या थपेर ८० पुर्‍याउँदा नेपाली भाषाले समेत यो अवसर पाएको हो । गुगलको दाबीमा नेपाल र भारतमा रहेका १ करोड ७० लाख जनसंख्याको मातृभाषा हो नेपाली ।
उसले दाबी गरेभन्दा फरक भारत, भुटान र बर्माका केही भागमा नेपाली भाषा मातृभाषाका रूपमा बोलिन्छ । पछिल्लोपटक अघिल्लो सातामात्र गुगल ट्रान्सलेटमा थपिएका भाषामा अपि|mकामा बोलिने भाषाहरू हौसा, ग्ल्बो, योरुबा, सोमाली, जुलु तथा एसियाली भाषाहरू मंगोलियन, पञ्जाबी र न्युजिल्यान्डको माओरी छन् । गुगल ट्रान्सलेटले शब्द, वाक्य वा कुनै लिखित डकुमेन्टको मात्र ट्रान्सलेट गर्दैन ।
यसले विश्वभर रहेका अरू ८९ भाषाका वेबसाइटलाई नेपालीमा देखाइदिन्छ । त्यस्तै विश्वभर रहेका अरू भाषाभाषीले नेपाली भाषाको वेबसाइटलाई ट्रान्सलेट गरेर आफ्नो भाषामा पढ्न सक्छन् । यसले शब्द नाम, सर्वनाम, विशेषणलगायत कुन कोटीको भनेर पनि देखाउँछ । त्यसको उस्तै अर्थ लाग्ने शब्द -सिनोनिम) पनि बताउँछ । गुगल ट्रान्सलेट गुगलले विकास गरेको प|mी टुल हो ।
यसलाई ट्रान्सलेट डट गुगल डट कममा गएर आफूलाई ट्रान्सलेट गर्नुपर्ने सामग्री एउटा कोठामा राखेपछि अर्को कोठामा अनुवादसहित देखाइदिन्छ । गुगलको ट्रान्सलेटलाई नेपाली भाषासमेत प्रवेश गराउन कम्प्युटर इन्जिनियर सरोज ढकाललगायतको टिमले सहयोग गरिरहेको छ । गुगलका सबै प्रोडक्टको नेपालसँग सम्बन्धित काम कन्ट्री इन्जिनियरिङ कन्सल्टेन्टका रूपमा ढकालले हेर्छन् ।
गुगलका प्राेडक्टलाई कसरी नेपालीभाषी मैत्री बनाउने प्लानिङमा व्यस्त उनले गुुगलको इथिकका कारण ट्रान्सलेटमा नेपाली भाषा थप्ने अवस्थासम्मको प्रक्रियाबारे भने बताउन नसक्ने बाध्यता दशर्ाए । गुगल ट्रान्सलेट मेसिनले काम गर्ने तरिका कुनै व्यक्तिलाई नयाँ भाषा सिकाउने तरिका जस्तै छ ।
गुगल सिस्टम ब्लग साइटका अनुसार जसरी नयाँ व्यक्तिलाई शब्दका अर्थ, व्याकरणिक नियम र वाक्य गठन कसरी हुन्छ भनेर सिकाइन्छ, त्यसै गरी कम्प्युटरले पनि विदेशी भाषा सिक्छ । भाषा सिक्ने तरिका त्यति सजिलो भने छैन । गुगलले गर्ने अरू भाषाको नेपाली अनुवाद पूर्ण भने छैन । उसले अहिले शब्दपिच्छेको अर्थलाई एकीकृत गरेर मात्र देखाउँछ ।
हरेक भाषामा व्याकरणिक नियमका पछाडि अपवादहरू हुन्छन् । ती सबै अपवादबारे जानकारी पाएपछि मात्रै व्यक्ति कुनै भाषामा निपुण हुन्छ । त्यसैगरी गुगल ट्रान्सलेटले विस्तारै पूर्ण रूपमा सही अनुवाद गर्ने जनाएको छ । अनुवादमा अपवादबाहेकका जटिलताहरू पनि हुन्छन् । कहिले शब्दको अर्थ जस्ताको तस्तै अनुवाद गर्दा वाक्यले भन्न खोजेको कुरा नबुझिन सक्छ ।
त्यस्तो बेला भावानुवाद गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यस्तो अनुवाद गुगलको ट्रान्सलेट मेसिनले गर्दैन । तर अर्को विदेशी भाषामा रहेका सामग्री देख्दा ‘कालो अक्षर भैंसी बराबर’ ठान्नेहरूलाई यसले यसै भन्न खोजेको हो भनेर ठम्याउन भने ‘अर्को आइतबारसम्म’ पर्खनु पर्दैन ।
नेपाली भाषाले अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान पाएकामा साहित्यकार तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक डा. नेत्र एटम मख्ख छन् । उनले गुगल ट्रान्सलेटमा नेपाली भाषाले प्रवेश पाउनासाथ प्रयोग गर्न थालिसकेका छन् । ‘विश्वका पहिचान भएका ४ हजार भाषामध्ये गुगलले ट्रान्सलेटमा समावेश गरेका ८० वटामा नेपालीले समेत मान्यता पाउनु विश्वभर छरिएर रहेका नेपालीका लागि गौरव हो,’ उनले भने ।
‘यसले विश्वका अन्य भाषा बोल्नेहरूलाई समेत नेपाली भाषाका सामग्री अध्ययन
गर्न सहयोग पुग्छ,’ उनले थपे । उनले
गुगल ट्रान्सलेट पूर्ण नभए पनि सुधार गर्दै लान नेपाली भाषीले योगदान गर्नुपर्ने बताए । गुगलले आफ्ना कम्प्युटरलाई भाषा अनुवाद गर्ने तरिकाबारे सिकाउनुअघि भाषाका नियमहरूबारे आफैं पत्ता लगाउन दिएको बताएको छ । उसले ती कम्प्युटरलाई मानिसले अनुवाद गरेका लाखौं डकुमेन्टलाई विश्लेषण गर्न दिएको थियो । अनुवाद गरिएका ती टेक्स्ट विभिन्न पुस्तक, संयुक्त राष्ट्रसंघ लगायतका संगठन र विश्वभरका वेबसाइटबाट लिइएका थिए । गुगलले ट्रान्सलेटको पूर्णता प्रतिशत भाषाअनुसार फरक हुने बताएको छ ।

उसका अनुसार कुनै भाषाका धेरै र कुनै भाषाका थोरै डकुमेन्ट ट्रान्सलेट गरेर कम्प्युटरलाई स्क्यान गर्न दिइएको थियो । धेरै डकुमेन्ट भएको भाषाका प्याटर्नबारे धेरै जानकारी पाएकाले गुगलको कम्प्युटरले पर्फ]{ट अनुवाद गर्छ । नेपालीजस्ता थोरै डकुमेन्ट भएका भाषाको अनुवादमा केही समस्या छ । 
त्यसैले उसले भाषा अनुवादलाई पूर्णता दिन नेपाली मातृभाषीहरूसग पनि सहयोगको अपेक्षा गरेको छ । अनुवाद गर्दा चाहेको वाक्य मिले/नमिलेको जानकारी दिन दायाँ साइटमा नेपालीमा ‘उपयोगी/उपयोगी छैन/आक्रामक’ अप्सन देखाउँछ । त्यसैअनुसार आफ्नो धारणाबारे गुगललाई जानकारी दिन सकिन्छ ।
कुनै शब्दको ठाउँमा अर्को उपयोगी भए त्यसमा क्लिक गरेर विकल्प छान्न सकिन्छ । त्यसपछि ‘के यो अनुवाद मूलभन्दा अझ राम्रो छ’ भनेर सोध्छ । त्यस्तो लागे ‘हुन्छ अनुवाद पेस गर्नुहोस्’ भन्ने वाक्यमा क्लिक गरेर सही छनोटलाई सबमिट गर्न सकिन्छ । 
प्रकाशित मिति: २०७० पुस ५ १०:१०

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s