फलफूल उत्पादनमा एक दशकको स्थिति

विश्वनाथ खरेल ,

देशको अर्थतन्त्रमा समग्र कृषि क्षेत्रले खेली आएको भूमिका प्रमुख रहेको छ । मुख्यतया ग्रामीणस्तरमा रहेका आम कृषक समुदायमा कृषि क्षेत्रबाट प्राप्त हुन गएको रोजगारीको अवसर, मुलुकलाई समष्टिगत रुपमा प्रदान हुने खाद्य सुरक्षाको कारण कृषि क्षेत्रको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको छ । हाम्रो देशको कुल जनसंख्याको करिब ६७ प्रतिशत जनताको जीविकोपार्जनको प्रमुख साधन कृषि नै रहेको छ । यसमा कुल राष्ट्रिय उत्पादनको ३२ दशमलव शून्य ३ प्रतिशत अंश कृषि क्षेत्रबाट नै उपलब्ध हुन्छ । त्यसै गरी कुल निकासीमा पनि कृषि क्षेत्रको योगदान ४०–४५ प्रतिशतभन्दा बढी नै रहेको पाइन्छ । देशमा कृषिजन्य क्षेत्रलाई सरसर्ती अवलोकन गर्दा नगदे बाली, खाद्यान्न बाली, मत्स्य, पशुजन्य उत्पादन, तरकारी र फलफूल आदिमा क्रमशः लगभग १७, ३४, २, २६, १३ र ८ प्रतिशत योगदान उत्पादनमा रहेको अनुमान छ । देशमा फलफूलको बढ्दो माग देखिए तापनि पूर्ति सोही अनुपातमा हुन सकेको देखिँदैन । मुलुकमा धेरैजसो फलफूल आयात हुने छिमेकी मुलुक भारत र चीनबाट हो । यी देशहरुमा हाल फलफूलको मूल्य वृद्धिका कारणले यहाँ पनि मूल्य वृद्धि भएको हो भन्ने सम्बन्धित क्षेत्रको दाबी रहेको पाइन्छ । देशमा विभिन्न फलफूलमध्ये दुई वर्ष यतादेखि केरा उत्पादनमा नेपाल आत्मनिर्भर रहे पनि अन्य फलफूल उत्पादनमा परनिर्भर रहेको अनुमान गरिएको छ । अतः आर्थिक वर्ष २०५५÷०५६ देखि २०६४÷०६५ सम्मको दश वर्षको फलफूल खेतीको क्षेत्रफल, उत्पादन र उत्पादकत्वको विस्तृत रुपमा चर्चा तथा परिचर्चा यस प्रकार छ ।
देशको फलफूल बालीको क्षेत्रफल, उत्पादन एवम् उत्पादकत्वलाई विस्तृत रुपमा अध्ययन गर्न लागिएको छ । यसरी देशको विगत दश वर्षको फलफूल बालीलाई अवलोकन गर्दा आ.व. २०५५÷०५६, २०५६÷०५७, २०५७÷०५८, २०५८÷०५९, २०५९÷०६०, २०६०÷०६१, २०६१÷०६२, २०६२÷०६३,  २०६३÷०६४ र २०६४÷०६५ मा फलफूल खेतीको क्षेत्रफल क्रमशः ४५१०८, ४६४९२, ४८१६६, ४९७८०, ५१०१६, ५४११२, ५५३४८, ५६५४८, ५७५९५ र ६३४३२ हेक्टर रहेको अनुमान गरिएको छ । त्यसै गरी क्षेत्रफललाई प्रतिशतको आधारमा अवलोकन गर्ने हो भने आ.व.०५५÷०५६ को तुलनामा आ.व.०५६÷०५७, आ.व.०५६÷०५७ को तुलनामा आ.व.०५७÷०५८, आ.व.०५७÷०५८ को तुलनामा आ.व.०५८÷०५९, आ.व.०५८÷०५९ को तुलनामा आ.व.०५९÷०६०, आ.व.०५९÷०६० को तुलनामा आ.व.०६०÷०६१, आ.व.०६०÷०६१ को तुलनामा आ.व.०६१÷०६२, आ.व.०६१÷०६२ को तुलनामा आ.व.०६२÷०६३, आ.व.०६२÷०६३ को तुलनामा आ.व.०६३÷०६४ र आ.व.०६३÷०६४ को तुलनामा आ.व.०६४÷०६५,   क्रमशः ३.०७, ३.६०, ३.३५, २.४८, ६.०७, २.२८, २.१७, १.८५ र १०.१३ रहेको अनुमान गरिएको छ ।  यसरी दश वर्षमा सबैभन्दा बढी क्षेत्रफलमा फलफूल खेती लगाइएको आर्थिक वर्ष २०६४÷०६५ मा ६३४३२ हेक्टरमा रहेको प्रस्तुत तथ्यांकबाट देखिन्छ भने सबैभन्दा कम जग्गामा फलफूल खेती भने आर्थिक वर्ष २०५५÷०५६ मा ४५१०८ हेक्टरमा रहेको पाइन्छ ।
 
यसरी राष्ट्रको विगत दश वर्षको फलफूल बालीको उत्पादनलाई अवलोकन गर्दा आ.व.२०५५÷०५६, २०५६÷०५७, २०५७÷०५८, २०५८÷०५९, २०५९÷०६०, २०६०÷०६१, २०६१÷०६२, २०६२÷०६३, २०६३÷०६४ र २०६४÷०६५ मा फलफूल खेतीको क्रमशः ४५६०१३, ४४७३३४, ४७३६२१, ५१८८६४, ५११३९७, ५५२८७९, ५३५४४९, ५७५०९५ र ६३०५६३ मेट्रिक टन रहेको अनुमान गरिएको छ । त्यसै गरी उत्पादनलाई प्रतिशतको आधारमा अवलोकन गर्ने हो भने आ.व.०५५÷०५६ को तुलनामा आ.व.०५६÷०५७, आ.व.०५६÷०५७ को तुलनामा आ.व.०५७÷०५८, आ.व.०५७÷०५८ को तुलनामा आ.व.०५८÷०५९, आ.व.०५८÷०५९ को तुलनामा आ.व.०५९÷०६०, आ.व.०५९÷०६० को तुलनामा आ.व.०६०÷०६१, आ.व.०६०÷०६१ को तुलनामा आ.व.०६१÷०६२, आ.व.०६१÷०६२ को तुलनामा आ.व.०६२÷०६३, आ.व.०६२÷०६३ को तुलनामा आ.व.०६३÷०६४ र आ.व.०६३÷०६४ को तुलनामा आ.व.०६४÷०६५,   क्रमशः –१.९०, ८.९४, –२.८१, ९.५५, –१.४४, ८.११, –३.१५, ७.४० र ९.६५ रहेको अनुमान गरिएको छ ।  यसरी दश वर्षमा सबैभन्दा बढी फलफूलको उत्पादन आर्थिक वर्ष २०६४÷०६५ मा ६३०५६३ मेट्रिक टन भएको प्रस्तुत तथ्यांकबाट देखिन्छ भने सबैभन्दा कम फलफूलको उत्पादन भने आर्थिक वर्ष २०५६÷०५७ मा ४४७३३४ मेट्रिक टन उत्पादन भएको प्रस्तुत आँकडाबाट स्पष्ट हुन्छ ।

एक दशकमा फलफूल उत्पादकत्वलाई अवलोकन गर्दा आ.व.२०५५÷०५६, २०५६÷०५७, २०५७÷०५८, २०५८÷०५९, २०५९÷०६०, २०६०÷०६१, २०६१÷०६२, २०६२÷०६३,  २०६३÷०६४ र २०६४÷०६५ मा फलफूलको उत्पादकत्वमा क्रमशः १०१०९, ९६२२, १०११८, ९५१४, १०१७१, ९४५१, ९९८९, ९४६९, ९९८५ र ९९४१ केजी प्रतिहेक्टर रहेको अनुमान गरिएको छ । त्यसै गरी उत्पादकत्वलाई प्रतिशतको आधारमा अवलोकन गर्ने हो भने सबैभन्दा बढी आ.व.०५९÷०६० मा १०१७१ केजी प्रतिहेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा कम फलफूलको उत्पादकत्व भने आर्थिक वर्ष २०६०÷०६१ मा ९४५१ केजी प्रतिहेक्टर उत्पादकत्व भएको प्रस्तुत आँकडाबाट स्पष्ट हुन्छ ।
 
अन्त्यमा भन्नुपर्दा आर्थिक वर्ष २०६९÷७० मा फलफूलको उत्पादन १० लाख ८७ हजार मेट्रिक टन पुग्ने अनुमान गरिएको छ । गतवर्ष फलफूलको उत्पादन १० लाख ३० हजार मेट्रिकटन रहेको थियो । यसैगरी यसको क्षेत्रफलमा सामान्य वृद्धि भई १ लाख ३ हजार ७ सय ३३ हेक्टर पुग्ने अनुमान छ । व्यावसायिक केरा खेती बढ्दै गएको, सुन्तलाको उत्पादनमा वृद्धि भएको र आँपको फल्ने वर्ष भएका कारण पनि कुल फलफूल उत्पादन बढ्ने अनुमान रहेको हो । अन्य बालीनालीमध्ये फलफूल खेतीको उत्पादनमा लगभग आठ प्रतिशतको योगदान रहेको अनुमान छ । मुलुकको गतवर्षको दाँजोमा फलफूलको उत्पादन करिब ६ प्रतिशतले बढ्न गई ६ लाख ३० हजार मेट्रिक टनबाट ६ लाख ६८ हजार मेट्रिक टन पुग्ने अनुमान छ । त्यसै गरी यसको क्षेत्रफलतर्फ करिब ३ प्रतिशतले वृद्धि भई ६३ हजार ४ सय ३२ हेक्टरबाट ६५ हजार ३ सय ९० हेक्टर पुग्ने अनुमान गरिएको छ । व्यावसायिक केरा खेतीलाई यसवर्ष सम्पूर्ण रुपमा गणनामा समावेश गरेका कारण स्याउ, सुन्तलाको उत्पादनमा समेत वृद्धिका कारण कुल फलफूल उत्पादन बढ्ने अनुमान गरिएको छ । तर, आँपको उत्पादन भने यस वर्ष गतवर्षको दाँजोमा केही घट्ने अनुमान रहेको छ । यसरी समग्रमा हेर्दा आर्थिक वर्ष २०५६÷०५७ को तुलनामा आर्थिक वर्ष २०६४÷०६५ मा फलफूलको क्षेत्रफल ३६ दशमलव ४४ प्रतिशतले र उत्पादन ४० दशमलव ९६ प्रतिशत वृद्धि भएको देखिन्छ भने प्रतिहेक्टर उत्पादकत्व पनि ३ दशमलव ३२ प्रतिशतले वृद्धि भएको अनुमान छ ।
  Source :http://www.aarthikdainik.com.np/news_details/700525.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s